باز و بسته شدن درب آسانسور یکی از بخشهایی است که ارتباط مستقیمی با ایمنی مسافران دارد. اگر هنگام بسته شدن درب، فرد یا جسمی در مسیر آن قرار بگیرد، باید سیستمی وجود داشته باشد که مانع را در کوتاهترین زمان تشخیص دهد و از بسته شدن درب جلوگیری کند. سنسور چشمی یا فتوسل آسانسور یکی از مهمترین تجهیزات مورد استفاده برای این منظور است که با تشخیص موانع در مسیر درب، به عملکرد ایمنتر آسانسور کمک میکند. عملکرد صحیح این قطعه میتواند از برخورد درب با مسافران و اشیای مختلف جلوگیری کند.
اما سنسور چشمی چگونه کار میکند؟ فتوسل آسانسور چه انواعی دارد و تفاوت مدلهای مختلف آن در چیست؟ هنگام انتخاب و خرید این قطعه باید به چه مشخصاتی توجه کرد؟ در ادامه، بهطور کامل با نحوه عملکرد، انواع، کاربردها، علائم خرابی و نکات مهم انتخاب سنسور چشمی آسانسور آشنا میشویم.
فتوسل آسانسور چیست و عملکرد آن چگونه است؟
فتوسل آسانسور یک حسگر نوری برای تشخیص موانع در مسیر حرکت درب آسانسور است. این قطعه معمولا در قسمت ورودی کابین یا روی دو طرف درب نصب میشود و با ایجاد یک محدوده تحت نظارت، میتواند حضور افراد یا اشیا را هنگام بسته شدن درب تشخیص دهد. در صورتی که مانعی در مسیر قرار داشته باشد، فتوسل با ارسال سیگنال به سیستم کنترل درب، از بسته شدن درب جلوگیری میکند یا فرمان باز شدن مجدد آن را صادر میکند.
ساختار فتوسل بسته به نوع آن متفاوت است، اما در مدلهای رایج از فرستنده و گیرنده برای ایجاد و بررسی پرتو نوری استفاده میشود. تا زمانی که مسیر پرتو بدون مانع باشد، درب میتواند طبق فرمان سیستم به حرکت خود ادامه دهد؛ اما با قرار گرفتن مانع در مسیر، پرتو قطع شده و سنسور وضعیت ایجادشده را به کنترلر اعلام میکند. به زبان ساده، میتوان گفت فتوسل مانند یک چشم الکترونیکی برای درب آسانسور عمل میکند.
در واقع فتوسل فقط اطلاعات مربوط به وجود مانع را به سیستم کنترل ارسال میکند و تصمیمگیری نهایی توسط بخش کنترل انجام میشود. به همین دلیل، سلامت و هماهنگی اجزای کنترلی آسانسور، از جمله تابلو فرمان آسانسور، در عملکرد درست سیستم اهمیت دارد.
1. فرستنده و گیرنده فتوسل
در مدلهای رایج، فرستنده و گیرنده در دو طرف محدوده موردنظر قرار میگیرند و باید نسبت به یکدیگر در موقعیت مناسبی باشند. فرستنده پرتو نوری را ارسال میکند و گیرنده با دریافت آن، باز بودن مسیر را تشخیص میدهد. در برخی مدلها چندین فرستنده و گیرنده وجود دارد که نقاط بیشتری از ورودی درب را تحت پوشش قرار میدهند. به همین دلیل، نوع طراحی فتوسل تأثیر مستقیمی بر محدوده تشخیص آن دارد.
2. تشخیص مانع
زمانی که فرد یا جسمی در مسیر درب قرار نداشته باشد، پرتوهای نوری بدون مانع به گیرنده میرسند. اما اگر جسمی بین فرستنده و گیرنده قرار بگیرد، بخشی از پرتو قطع میشود. سنسور چشمی این تغییر را تشخیص میدهد و وضعیت را به سیستم کنترل درب اعلام میکند. به این ترتیب، وجود مانع در مسیر درب میتواند باعث توقف فرآیند بسته شدن یا باز شدن مجدد درب شود. این واکنش برای جلوگیری از برخورد درب با افراد و اشیاء اهمیت دارد.
انواع سنسور چشمی و فتوسل آسانسور
فتوسل آسانسور را میتوان بر اساس فناوری تشخیص مانع و همچنین نحوه پوشش محدوده ورودی درب، به انواع مختلفی تقسیم کرد. هر کدام از این مدلها ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند و انتخاب میان آنها باید با توجه به نوع درب، فضای نصب، میزان تردد و محدوده پوشش موردنیاز انجام شود.
فتوسل نوری
فتوسلهای نوری یکی از رایجترین انواع سنسورهای مورد استفاده برای تشخیص مانع درب آسانسور هستند. در این مدلها، یک پرتو نوری بین فرستنده و گیرنده ایجاد میشود و زمانی که مانعی مسیر این پرتو را قطع کند، سنسور تغییر ایجادشده را تشخیص میدهد. بسیاری از فتوسلهای نوری از فناوری مادون قرمز استفاده میکنند. این مدلها به دلیل ساختار نسبتاً ساده، نصب آسان و هزینه مناسب، برای بسیاری از آسانسورهای مسکونی و ساختمانهای معمولی گزینه کاربردی محسوب میشوند.
در مدلهای سادهتر، محدوده تشخیص محدود است و سنسور بیشتر برای کنترل یک نقطه مشخص از مسیر درب به کار میرود. بنابراین اگر هدف، پوشش کامل دهانه درب باشد، معمولاً باید از مدلهای چندپرتویی یا پردهای استفاده شود.
فتوسل لیزری آسانسور
در فتوسلهای لیزری، از پرتو لیزر برای تشخیص مانع استفاده میشود. این فناوری میتواند دقت بالایی در تشخیص موانع ایجاد کند و در کاربردهایی که حساسیت بیشتری مورد نیاز است، مورد استفاده قرار گیرد. البته برای انتخاب فتوسل لیزری فقط نباید به دقت آن توجه کرد. نوع درب، محل نصب و سازگاری سنسور با سیستم آسانسور هم در انتخاب مدل مناسب تأثیر دارند.
فتوسل بازتابی آسانسور
در فتوسلهای بازتابی، فرستنده و گیرنده در یک مجموعه قرار دارند و سنسور با بررسی بازتاب پرتو نوری از سطح مقابل، وجود مانع را تشخیص میدهد. این ساختار میتواند نصب سنسور را در برخی شرایط سادهتر کند؛ زیرا لازم نیست فرستنده و گیرنده در دو طرف درب بهصورت جداگانه قرار بگیرند. البته فتوسل بازتابی در هر شرایطی عملکرد یکسانی ندارد؛ جنس و وضعیت سطح مقابل و شرایط محیط میتواند روی دقت آن تاثیر بگذارد.
سنسور چشمی فیبر نوری
در برخی از آسانسورها میتوان از فناوری فیبر نوری برای انتقال پرتو و تشخیص موانع استفاده کرد. این نوع سنسورها به دلیل انعطافپذیری بیشتر در انتقال نور، میتوانند برای فضاهایی که نصب سنسورهای معمولی دشوار است، کاربرد داشته باشند.
فتوسلهای فیبر نوری معمولاً جزو گزینههای تخصصیتر محسوب میشوند و انتخاب آنها برای ساختمانهای مسکونی کم تردد توجیه اقتصادی ندارد اما نصب این مدل از چشمی آسانسور در پارکینگهای عمومی یا مراکز خرید بهرهوری از آسانسور را چندین برابر میکند.
فتوسل اولتراسونیک (Ultrasonic Sensors)
فتوسل اولتراسونیک آسانسور برای تشخیص موانع بهجای پرتو نور از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده میکنند. این امواج پس از برخورد با مانع بازتاب میشوند و سنسور با دریافت این بازتاب، وجود جسم را تشخیص میدهد. یکی از مزیتهای این فناوری این است که عملکرد آن به نور محیط وابستگی ندارد. به همین دلیل، در فضاهایی که تاریکی، نور شدید یا تغییرات نور میتواند روی عملکرد سنسورهای نوری تأثیر بگذارد، میتوان از سنسورهای اولتراسونیک استفاده کرد. این مدلها بیشتر در کاربردهای خاص و محیطهای صنعتی دیده میشوند.
نوع تشخیص مانع یکی از مهمترین ویژگیهایی است که میتوان با آن دستهبندی مناسبی برای سنسور چشمی آسانسور ارائه کرد، اما فتوسل آسانسور را بر اساس موارد دیگری همچون محدوده پوششدهی نیز میتوان تقسیم بندی کرد. در این دسته بندی، فتوسلها نقطهای یا پردهای هستند که در ادامه ویژگیهای هر کدام بررسی خواهد شد.
فتوسل نقطهای و پردهای چه تفاوتی دارند؟
علاوه بر فناوری مورد استفاده، سنسور چشمی را میتوان از نظر محدودهای که برای تشخیص مانع پوشش میدهد نیز به دو گروه کلی نقطهای و پردهای تقسیم کرد:
- فتوسل نقطهای: فتوسل نقطهای یک یا تعداد محدودی مسیر نوری را در محدوده مشخصی از ورودی درب کنترل میکند. در این مدل، تشخیص مانع در همان نقطهای انجام میشود که پرتو نوری قرار گرفته است. ساختار سادهتر، نصب آسانتر و هزینه معمولاً پایینتر از مهمترین ویژگیهای این مدل است. با این حال، چون تنها بخش محدودی از ورودی تحت پوشش قرار میگیرد، ممکن است موانعی که خارج از محدوده پرتو قرار دارند توسط سنسور شناسایی نشوند.
- فتوسل پردهای: فتوسل پردهای از چندین پرتو نوری در ارتفاعهای مختلف استفاده میکند و به این ترتیب یک محدوده تشخیص گسترده در دهانه درب ایجاد میشود. به همین دلیل، هر مانعی که در بخشهای مختلف محدوده تحت پوشش قرار بگیرد، شانس بیشتری برای شناسایی شدن دارد. البته تعداد بیشتر اجزای سنسور میتواند باعث افزایش قیمت و حساسیت بیشتر سیستم نسبت به شرایط نصب شود.
کاربرد و مزایای سنسور چشمی در آسانسور
بعد از آشنایی با عملکرد فتوسل و انواع آن، وقت آن است که به کاربرد و مزایای این سیستم بپردازیم. همانطور که در قبل اشاره شد، مهمترین کاربرد چشمی آسانسور، تشخیص مانع در مسیر حرکت درب است. زمانی که فرد، وسیله یا جسمی در محدوده تحت پوشش سنسور قرار میگیرد، سیستم میتواند این وضعیت را تشخیص دهد و از بسته شدن درب در شرایط نامناسب جلوگیری کند. از مهمترین مزایای استفاده از فتوسل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش ایمنی مسافران: تشخیص مانع احتمال برخورد درب با افراد را کاهش میدهد.
- جلوگیری از برخورد با اشیاء: وجود وسایل یا اجسام در محدوده ورودی نیز میتواند توسط سنسور شناسایی شود.
- عملکرد بهتر درب: ارسال سریع اطلاعات مربوط به وجود مانع به سیستم کنترل، به عملکرد مناسبتر درب کمک میکند.
- مناسب برای آسانسورهای پرتردد: در ساختمانهایی که استفاده از آسانسور زیاد است، وجود سیستم تشخیص مانع اهمیت بیشتری دارد.
- کمک به کاهش استهلاک ناشی از برخوردهای مکرر: جلوگیری از بسته شدن درب روی موانع میتواند از وارد شدن فشار و ضربههای غیرضروری به مجموعه درب جلوگیری کند.
البته سنسور چشمی تنها یکی از اجزای مرتبط با ایمنی آسانسور است و عملکرد ایمن مجموعه با سلامت و هماهنگی سایر تجهیزات نیز ارتباط دارد. برای مثال، سیستم ترمز و تجهیزات مکانیکی و کنترلی مرتبط در ایمنی کلی آسانسور نقش دارند. همچنین عملکرد درست سنسور چشمی به سلامت و تنظیم بودن آن بستگی دارد. اگر این قطعه دچار مشکل شود، معمولاً نشانههایی در عملکرد درب آسانسور دیده میشود که میتواند به تشخیص ایراد کمک کند.
خرابی سنسور چشمی آسانسور چه علائمی دارد؟
خرابی یا تنظیم نبودن سنسور چشمی میتواند باعث ایجاد اختلال در عملکرد درب آسانسور شود. از آنجا که فتوسل وظیفه تشخیص موانع را بر عهده دارد، هرگونه مشکل در عملکرد آن ممکن است باعث شود درب بهدرستی بسته نشود یا درب به به اشیا یا افراد برخورد کند. برخی از علائم رایج خرابی عبارتاند از:
- بسته نشدن درب آسانسور با وجود خالی بودن مسیر
- باز شدن مجدد درب بدون وجود مانع
- عملکرد نامنظم درب هنگام ورود یا خروج مسافر
- واکنش ندادن سنسور هنگام وجود مانع در مسیر
البته مشاهده این علائم همیشه به معنای خراب بودن خود سنسور نیست. کثیف بودن سطح سنسور، بههم خوردن موقعیت فرستنده و گیرنده، مشکلات سیمکشی نیز میتواند اختلالات مشابهی ایجاد کند. به همین دلیل، تشخیص علت اصلی مشکل باید توسط تکنسین متخصص انجام شود و از دستکاری خودسرانه قطعات یا اتصالات الکتریکی آسانسور خودداری شود.
نکات مهم در نصب و نگهداری فتوسل آسانسور
عملکرد صحیح فتوسل تنها به کیفیت خود قطعه وابسته نیست و نحوه نصب و نگهداری آن نیز اهمیت زیادی دارد. اگر فرستنده و گیرنده در موقعیت مناسب قرار نگیرند یا سطح سنسورها کثیف باشد، ممکن است تشخیص موانع با اختلال مواجه شود. برای حفظ عملکرد مناسب فتوسل، توجه به نکات زیر ضروری است:
- همراستا بودن سنسورها: فرستنده و گیرنده باید در موقعیت مناسبی نسبت به یکدیگر قرار داشته باشند.
- تمیز بودن سطح سنسور: گردوغبار و آلودگی میتواند عملکرد صحیح بخش نوری را تحت تأثیر قرار دهد.
- محکم بودن محل نصب: جابهجایی سنسور میتواند محدوده تشخیص آن را تغییر دهد.
- بررسی عملکرد پس از نصب: بعد از نصب یا تعمیر، عملکرد سنسور باید در شرایط مختلف بررسی شود.
- استفاده از قطعه سازگار: سنسور باید از نظر مشخصات فنی با سیستم درب آسانسور هماهنگ باشد.
نگهداری مناسب تجهیزات آسانسور تنها به سنسور محدود نمیشود. بررسی دورهای قطعات مختلف و استفاده از تجهیزات باکیفیت میتواند در عملکرد بهتر سیستم و افزایش عمر قطعات آسانسور مؤثر باشد.
هنگام خرید سنسور چشمی آسانسور به چه نکاتی توجه کنیم؟
انتخاب سنسور چشمی مناسب فقط بر اساس قیمت انجام نمیشود. این قطعه باید با سیستم درب و سایر تجهیزات آسانسور سازگاری داشته باشد و بتواند موانع را با دقت و سرعت مناسب تشخیص دهد. به همین دلیل، پیش از خرید قطعات آسانسور بهتر است مشخصات فنی و شرایط استفاده از آسانسور بهطور کامل بررسی شود. در خرید سنسور باید به موارد زیر توجه شود:
- نوع فتوسل
- سازگاری با سیستم درب آسانسور
- کیفیت و دقت تشخیص
- شرایط نصب و ابعاد آسانسور
- کیفیت ساخت و خدمات پس از فروش
جمعبندی
سنسور چشمی یکی از تجهیزات مهم برای تشخیص موانع در مسیر درب آسانسور است. فتوسل آسانسور با استفاده از پرتوهای نوری، اطلاعات مربوط به وجود مانع را به سیستم کنترل درب منتقل میکند. مدلهای نقطهای و پردهای، دو نوع رایج این تجهیز هستند که بر اساس محدوده پوشش و ساختار تشخیص با یکدیگر تفاوت دارند. انتخاب فتوسل مناسب باید با توجه به نوع درب، مشخصات فنی سیستم، میزان تردد و شرایط نصب انجام شود. همچنین کیفیت قطعه و نصب صحیح آن اهمیت زیادی دارد و میتواند در عملکرد پایدار و ایمن درب آسانسور مؤثر باشد. اگر برای تعمیر، نصب یا تجهیز آسانسور به قطعات مختلف نیاز دارید، بهتر است پیش از انتخاب محصول، مشخصات فنی و سازگاری آن را بررسی کنید و از قطعات متناسب با سیستم آسانسور استفاده کنید.
سوالات متداول
سنسور چشمی یا فتوسل، تجهیزی است که برای تشخیص موانع در مسیر حرکت درب آسانسور استفاده میشود. این سنسور با استفاده از پرتوهای نوری، وجود مانع را تشخیص داده و اطلاعات لازم را به سیستم کنترل درب ارسال میکند.
فتوسل وظیفه تشخیص افراد یا اشیایی را دارد که در مسیر بسته شدن درب قرار گرفتهاند. پس از تشخیص مانع، سیستم کنترل میتواند از بسته شدن درب جلوگیری کرده یا فرمان باز شدن مجدد آن را صادر کند.
فتوسل نقطهای تعداد محدودی از نقاط مسیر درب را کنترل میکند، در حالی که فتوسل پردهای با استفاده از چندین پرتو نوری، محدوده وسیعتری از ورودی آسانسور را پوشش میدهد.
نوع فتوسل، تعداد نقاط تشخیص، برند، کیفیت ساخت، مشخصات فنی، سازگاری با سیستم درب و شرایط گارانتی از عوامل مؤثر بر قیمت این قطعه هستند.