مبارزه با ویروس کرونا در آسانسور

آسانسور یکی از پرترددترین فضاهای بسته در ساختمان‌های مسکونی، اداری، تجاری و بیمارستانی است. در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، حضور چند نفر در فضای کوچک کابین و تماس مکرر با دکمه‌ها و سطوح مشترک، نگرانی‌هایی درباره انتقال ویروس ایجاد کرد. به‌ویژه در ساختمان‌های پرتردد، دکمه‌های آسانسور در طول روز بارها توسط افراد مختلف لمس می‌شدند. به همین دلیل، بسیاری از افراد برای کاهش تماس مستقیم با دکمه‌ها از دستمال، دستکش یا وسایلی مانند کلید استفاده می‌کردند. با این حال، این روش‌ها موقتی بودند و نمی‌توانستند راه‌حلی دائمی برای مشکل کرونا در آسانسور باشند. از طرف دیگر، محدود بودن فضای کابین باعث شد تهویه و گردش هوا نیز در کنار ضدعفونی سطوح مورد توجه قرار گیرد.

این شرایط، کشورهای مختلف را به سمت استفاده از فناوری‌های جدید برای مبارزه با کرونا در آسانسور سوق داد. برخی کشورها تلاش کردند تماس فیزیکی را حذف کنند و به سراغ فناوری‌هایی مانند فرمان صوتی، حسگرهای بدون تماس، QR Code و دکمه‌های هولوگرافیک رفتند. برخی دیگر نیز از پوشش‌های ضد میکروبی، نور فرابنفش و سیستم‌های تصفیه هوا برای کاهش آلودگی استفاده کردند.

در میان این کشورها، چین یکی از متنوع‌ترین و خلاقانه‌ترین راهکارها را ارائه کرد و با توسعه فناوری‌های بدون تماس، تلاش کرد استفاده از آسانسور را در دوران همه‌گیری ایمن‌تر کند. در ادامه به معرفی ابداعات و فناوری‌های جدید کشورها برای مبارزه با ویروس کرونا در آسانسور می‌پردازیم.

چین؛ پیشرو در فناوری مبارزه با کرونا در آسانسور

چین در نخستین ماه‌های شیوع کرونا، یکی از خلاقانه‌ترین راهکارها برای کاهش تماس با دکمه آسانسور را معرفی کرد. در شهر هفئی (Hefei) در استان آنهویی، یک سیستم کنترل بدون تماس برای آسانسور به کار گرفته شد که از فناوری تصویربرداری هولوگرافیک استفاده می‌کرد. در این فناوری، کاربر به جای لمس یک دکمه واقعی، انگشت خود را به سمت تصویر مجازی دکمه در هوا حرکت می‌داد. سیستم حرکت انگشت را تشخیص می‌داد و فرمان مورد نظر را به آسانسور منتقل می‌کرد. به این ترتیب، سطح مشترکی که صدها نفر در طول روز لمس می‌کردند، از فرایند استفاده حذف می‌شد. این فناوری در تعدادی از بیمارستان‌ها و ساختمان‌های دولتی هفئی نیز مورد استفاده قرار گرفت.

این فناوری به‌قدری مورد توجه قرار گرفت که در گزارش‌های رسانه‌ای آن زمان، از آن به عنوان نمونه‌ای از ورود فناوری‌های شبیه به فیلم‌های علمی-تخیلی به زندگی روزمره یاد شد. البته هزینه و امکان استفاده گسترده از چنین سیستمی نیز مورد بحث قرار گرفت.

آسانسور ضد کرونا با فرمان صوتی در چین

راهکار جالب دیگر، استفاده از فناوری تشخیص صدا بود. در مرکز نوآوری فناوری Zhongguancun در پکن، یکی از آسانسورها به سیستم کنترل صوتی مجهز شد. کاربر می‌توانست با گفتن شماره طبقه، بدون لمس پنل، مقصد خود را انتخاب کند. در همان مجموعه، پنج آسانسور دیگر نیز به سیستم مبتنی بر QR Code مجهز شدند. فرد با اسکن کد QR توسط تلفن همراه وارد یک برنامه می‌شد و طبقه مورد نظر را انتخاب می‌کرد. بنابراین، تلفن همراه جایگزین پنل فیزیکی آسانسور می‌شد.

این راهکار اهمیت زیادی داشت، زیرا نشان می‌داد برای مبارزه با کرونا در آسانسور الزاما نیازی به حذف کامل آسانسورهای موجود نیست. می‌توان با افزودن یک لایه نرم‌افزاری یا سخت‌افزاری، نحوه تعامل انسان با آسانسور را تغییر داد.

یک نمونه دیگر از این آسانسورها در شهر میانیانگ در استان سیچوان چین توسعه پیدا کرد. یک شرکت آسانسورسازی محلی، سیستمی را با هدف مقابله با کرونا طراحی کرد که امکان کنترل آسانسور از طریق فرمان صوتی و اسکن QR Code را فراهم می‌کرد. این سیستم تنها حدود 10 روز پس از مطرح شدن نیاز به چنین فناوری‌ای توسعه داده شد. کاربر می‌توانست شماره طبقه را بیان کند یا با تلفن همراه خود QR Code را اسکن کرده و مقصد را انتخاب کند.

چاپ سه‌بعدی برای مبارزه با کرونا در آسانسور

او مشاهده کرده بود که همسایگانش برای جلوگیری از تماس مستقیم با دکمه‌ها از دستمال استفاده می‌کنند. در نتیجه، دستگاهی طراحی کرد که با نزدیک کردن انگشت به دکمه، بدون لمس مستقیم، فرمان را ثبت می‌کرد. این نمونه نشان می‌دهد که همه‌گیری کرونا حتی شهروندان عادی را نیز به سمت طراحی راهکارهای فناورانه برای مشکلات روزمره سوق داد.

هنگ‌کنگ؛ ترکیب حسگر و فناوری بدون تماس

هنگ‌کنگ نیز روی فناوری‌های بدون تماس کار کرد. یکی از راهکارهای مورد آزمایش، پنل‌های آسانسور بدون تماس بود که می‌توانستند حرکت انگشت کاربر را بدون لمس سطح تشخیص دهند. یکی از راهکارهای معرفی‌شده توسط اداره خدمات مکانیک و برق هنگ‌کنگ، فناوری هولوگرافیک بدون تماس بود. این سیستم یک رابط کاربری مجازی ایجاد می‌کرد و کاربر می‌توانست در فضای مقابل پنل با آن تعامل داشته باشد. هدف اصلی چنین فناوری‌هایی کاهش تماس با سطوحی بود که می‌توانستند محل تجمع آلودگی باشند.

این رویکرد نشان می‌دهد که در کنار چین، مناطق دیگر نیز به سمت حذف تماس فیزیکی به عنوان یکی از راهکارهای مهم مقابله با بیماری در آسانسور حرکت کردند.

سنگاپور؛ ضدعفونی دکمه‌های آسانسور

سنگاپور رویکرد متفاوتی را در پیش گرفت. به جای اینکه تنها روی حذف دکمه‌ها یا کنترل بدون تماس تمرکز کند، از پوشش‌های ضد میکروبی برای سطوح پرتردد استفاده کرد. در سال 2020، پوشش ضد میکروبی موسوم به SDST روی حدود 1.5 میلیون دکمه در 26 هزار آسانسور مجتمع‌های مسکونی اعمال شد. طبق گزارش‌ها، این پوشش برای محافظت در برابر آلودگی‌های میکروبی طراحی شده بود و دوام آن تا حدود 90 روز اعلام شده بود.

در برخی ساختمان‌های سنگاپور نیز از فناوری‌های دیگری مانند ربات‌های ضدعفونی‌کننده UV-C و سیستم‌های ضدعفونی هوا استفاده شد. برای نمونه، شرکت City Developments Limited اعلام کرد که از ربات‌های خودکار UV-C و سیستم‌های ضدعفونی هوا در مناطق پرتردد، از جمله آسانسورها، استفاده کرده است.

البته پوشش‌های ضد میکروبی نباید جایگزین نظافت معمول در نظر گرفته شوند. حتی در همان زمان، برخی متخصصان درباره کاهش اثربخشی این پوشش‌ها در اثر استفاده مکرر و سایش سطحی هشدار داده بودند.

فناوری‌هایی که آینده آسانسور را تغییر دادند

اگرچه بسیاری از این فناوری‌ها در واکنش به همه‌گیری کرونا توسعه یا گسترش پیدا کردند، اما کاربرد آنها می‌تواند فراتر از کرونا باشد. آسانسورهای بدون تماس می‌توانند برای افراد دارای معلولیت یا محدودیت حرکتی نیز مفید باشند. کنترل صوتی، استفاده از تلفن همراه و تشخیص چهره می‌تواند بخشی از ساختمان‌های هوشمند آینده باشد. از طرف دیگر، سیستم‌های تصفیه هوا و ضدعفونی خودکار نیز می‌توانند در بیمارستان‌ها، هتل‌ها، مراکز خرید و ساختمان‌های پرتردد کاربرد داشته باشند.

در واقع، کرونا باعث شد صنعت آسانسور به این پرسش جدی‌تر فکر کند که آیا لازم است کاربر حتما برای انتخاب طبقه، یک دکمه فیزیکی را لمس کند؟ امروزه می‌توان با ترکیبی از حسگرها، فرمان صوتی، تلفن همراه، QR Code، هوش مصنوعی و سیستم‌های مدیریت ساختمان، تجربه‌ای ایجاد کرد که در آن تماس فیزیکی با آسانسور بسیار کمتر باشد.

جمع بندی

همه‌گیری کرونا نشان داد که حتی ساده‌ترین بخش‌های ساختمان، مانند دکمه آسانسور، می‌توانند در شرایط یک بحران بهداشتی به مسئله‌ای جدی تبدیل شوند. کرونا در آسانسور باعث شد کشورهای مختلف راهکارهای متفاوتی از پوشش‌های ضد میکروبی و ضدعفونی UV گرفته تا سیستم‌های تصفیه هوا و فناوری‌های بدون تماس را آزمایش کنند. در این میان، تهویه و گردش مناسب هوا در کابین آسانسور نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد؛ به‌خصوص در آسانسورهایی با ظرفیت کابین بالا که تعداد بیشتری از افراد به‌طور هم‌زمان در فضای محدودی قرار می‌گیرند.

در این میان، چین نمونه‌ای ویژه از سرعت و تنوع نوآوری بود. دکمه‌های هولوگرافیک در هفئی، آسانسورهای فرمان صوتی، کنترل از طریق QR Code در پکن و حتی نمونه‌های ساخته‌شده با چاپ سه‌بعدی، همگی نشان دادند که فناوری می‌تواند روش تعامل انسان با آسانسور را تغییر دهد.

تجربه این کشورها نشان می‌دهد که مبارزه با کرونا در آسانسور تنها به ضدعفونی مداوم محدود نمی‌شود. آینده این حوزه احتمالا به سمت آسانسورهایی حرکت خواهد کرد که کمتر به تماس فیزیکی وابسته‌اند و با کمک فناوری‌های هوشمند، ایمن‌تر، بهداشتی‌تر و کارآمدتر مورد استفاده قرار می‌گیرند.